Wollen bank schoonmaken: zonder krimp, vilten of kringen

Wol is het enige bankmateriaal dat zich gedraagt als een dier dat het ooit was: het regelt zijn eigen vocht, houdt vuil verrassend lang buiten de deur en heeft een hekel aan heet water. Precies daarom gaat wollen bank schoonmaken zo vaak mis. De reflex bij een vlek is warm water en stevig boenen, en dat is nu net de combinatie waarmee wol krimpt en vilt. Wie de vezel begrijpt, hoeft er eigenlijk maar heel weinig aan te doen.

Wolvezels hebben schubben aan de buitenkant, en die haken bij warmte en wrijving in elkaar vast.

Wollen bank schoonmaken: waarom wol andere regels heeft dan andere stoffen

Een wolvezel is aan de buitenkant bedekt met microscopisch kleine schubben, een beetje als dakpannen. Bij warmte, vocht en beweging gaan die schubben openstaan en in elkaar haken, en dat proces is onomkeerbaar. Het resultaat is vilten: de stof wordt harder, dichter en kleiner, en die plek komt nooit meer terug in zijn oude vorm.

Daarnaast is wol van nature een eiwitvezel, net als haar. Dat betekent dat alkalische middelen, denk aan soda, groene zeep en de meeste allesreinigers, de vezel chemisch aantasten en dof en broos maken. Het goede nieuws is dat wol tegelijk het meest zelfreinigende meubelmateriaal is dat er bestaat: de vezel bevat lanoline en stoot vuil en vocht in eerste instantie af. Snel handelen levert daardoor bij wol meer op dan bij welke andere stof ook.

Wol of wolmix: eerst herkennen wat je hebt

Veel banken die als wol worden verkocht zijn in werkelijkheid een mix, en dat verandert wat je mag doen. Kijk eerst op het label in de rits van een kussenhoes of onder de zitting. Staat er een percentage bij, dan weet je genoeg: vanaf ongeveer zestig procent wol gedraagt de stof zich als wol.

Is er geen label, dan helpt de brandtest op een los draadje uit een naadtoeslag. Wol schroeit, ruikt naar verbrand haar en laat een brokkelig zwart bolletje achter dat je tussen je vingers verkruimelt. Polyester smelt, ruikt chemisch en laat een hard bolletje achter dat je niet kapot krijgt. Doe die test buiten en boven een schoteltje. Welke code er verder op het label staat en wat die betekent lees je bij het onderhoudslabel van je bank: bij W en WS mag je met water werken, bij S alleen met een oplosmiddel en bij X uitsluitend stofzuigen.

Droog onderhoud is bij wol het halve werk

Omdat wol vuil aan de oppervlakte houdt in plaats van het op te zuigen, doe je met droge methodes meer dan bij welke synthetische stof ook. Zuig de bank elke twee weken af met een zacht meubelmondstuk en matige zuigkracht, in de richting van de weefstructuur mee. Te hard zuigen trekt vezels los en veroorzaakt op termijn juist pluis.

Klop losse kussens buiten uit en laat ze een uur luchten, bij voorkeur niet in de volle zon want UV verkleurt wol. Draai zitkussens elke maand om, zodat slijtage en vuil zich verdelen. En haal haren er niet af met een natte hand of een rubberen borstel maar met een kleefroller, want vocht plus wrijving is precies wat je wilt vermijden. Bij hardnekkig haar werkt dezelfde aanpak als beschreven bij kattenharen verwijderen van een bank.

Een verse vlek op een wollen bank behandelen

De eerste minuut is bij wol belangrijker dan het middel dat je kiest. Zolang het vocht nog op de vezel ligt en er niet in is gezakt, haal je vrijwel alles er nog uit met alleen een droge doek.

1. Dep het vocht op met een witte katoenen doek of keukenpapier. Druk recht naar beneden en veeg niet, want vegen duwt de vlek de vezel in en veroorzaakt vilten.
2. Werk van de buitenrand naar het midden toe, zodat de vlek niet uitloopt.
3. Maak lauw water klaar, echt lauw en niet warm, met een paar druppels wolwasmiddel of een pH neutraal middel.
4. Bevochtig een schone doek licht en dep de plek voorzichtig aan, zonder de stof nat te maken tot op de vulling.
5. Neem na met een doek met alleen lauw water en dep droog met een handdoek.
6. Laat aan de lucht drogen met een raam open, en gebruik geen föhn of kachel: warmte zet het vilten juist in gang.

Blijft er na drogen een lichte rand achter, dan is dat een waterkring en geen vlekrest. Die ontstaat doordat het vocht vuil naar de buitenrand duwt waar het bij het opdrogen achterblijft. Hoe je die aanpakt staat bij waterkringen uit stof verwijderen, en de kern is: het hele vlak gelijkmatig licht bevochtigen in plaats van de rand zelf te bewerken.

Wat je op een wollen bank nooit moet doen

De meeste schade aan wol komt niet van vlekken maar van goedbedoelde behandelingen. Dit is de lijst die je in de praktijk het vaakst misgaat ziet.

• Warm of heet water. Alles boven ongeveer dertig graden opent de schubben en start het vilten.
• Stoomreinigen. Hitte en vocht tegelijk is voor wol de slechtst denkbare combinatie, hoe goed het op andere stoffen ook werkt.
• Soda, groene zeep en allesreiniger. Alkalisch, dus ze breken de eiwitvezel af en laten de stof dof en stug achter.
• Bleekmiddel of waterstofperoxide. Wol vergeelt daarvan en verliest permanent stevigheid.
• Stevig boenen of borstelen. Wrijving is de tweede helft van het viltproces.
• Een natte reiniging tot in de vulling. Wol houdt lang vocht vast en gaat dan muf ruiken.

Baking soda wordt vaak genoemd als onschuldig huismiddel, maar het is licht alkalisch en kruipt bovendien diep in een grove weefstructuur waar je het er nooit helemaal uit krijgt. Waarom dat middel zo overschat wordt staat bij bank schoonmaken met baking soda.

Een linnen bank schoonmaken

Linnen komt vaak in dezelfde categorie terecht als wol omdat beide natuurlijk en ongecoat zijn, maar de valkuil is een andere. Linnen vilt niet, het krimpt en kreukt, en het is bijzonder gevoelig voor waterkringen omdat de vezel water snel opneemt en ongelijkmatig weer afgeeft.

Werk daarom op linnen nooit met een natte plek maar altijd met een licht vochtige doek over een groter vlak, zodat er geen scherpe overgang ontstaat. Gebruik lauw water met een neutraal middel, dep in plaats van te wrijven en droog het hele paneel gelijkmatig. Bij een losse hoes die volgens het label in de machine mag, was je op dertig graden met een kort programma en trek je hem licht vochtig weer over het kussen. Droog aantrekken lukt na een wasbeurt vrijwel nooit meer.

Pilling en glimplekken op wol

Kleine bolletjes op de zitting zijn bij wol normaal en meestal geen slijtage. Het zijn losse, korte vezels die tijdens het gebruik naar buiten komen en tot pluisjes rollen, en dat gebeurt vooral in het eerste jaar. Knip ze niet af, want dan trek je aan de weefstructuur, maar haal ze weg met een ontpluizer of een scheerapparaat op de laagste stand.

Glimplekken zijn iets anders. Die ontstaan doordat de vezels op de meest gebruikte plek zijn platgedrukt en het licht daardoor gelijkmatig terugkaatsen. Dat is met stomen niet te herstellen, maar wel deels op te heffen door de plek licht te bevochtigen met lauw water en de vezels met een zachte borstel weer rechtop te zetten terwijl ze drogen. Meer over dat verschil staat bij pilling en verkleuring van een bank.

Wanneer doe het zelf niet meer genoeg is

Laat het over aan een specialist als de vlek al is ingedroogd, als het om een lichte of naturel kleur gaat waar elke waterkring zichtbaar blijft, als de hele zitting dof is geworden in plaats van één plek, of als er een X op het label staat. Ook bij een bouclé of grove weefstof met wol erin is zelf reinigen riskant, omdat de lussen bij wrijving lostrekken.

Wol reinigen wij niet met heet water maar met een licht zure, pH neutrale oplossing op lage temperatuur, die we onder gecontroleerde druk aanbrengen en direct weer afzuigen. Daardoor blijft de vezel gesloten, krimpt er niets en houdt de bank zijn volume. Het vocht dat achterblijft is minimaal, waardoor er geen kringen ontstaan en de bank binnen enkele uren weer droog is. Dat laatste is bij wol het hele verschil, want juist het langdurig nat blijven veroorzaakt zowel geur als vilten.

Voor zitmeubels van wol, wolmix, linnen en bouclé gaat dat via bank laten reinigen, bij je thuis en met een vaste prijs vooraf. Wil je daarna voorkomen dat de volgende vlek meteen intrekt, dan is bank laten impregneren op wol bijzonder effectief, omdat het de natuurlijke vuilafstoting van de vezel versterkt in plaats van hem af te dekken. Twijfel je of je een wollen bank zelf kunt schoonmaken, stuur dan eerst een foto van de vlek en het label, dan zeggen we eerlijk of het nog kan.

Veelgestelde vragen over wollen bank schoonmaken